Panzerkampfwagen I
panzer1aberdeen.jpg

PzKpfw I (Panzerkampfwagen I) – niemiecki czołg lekki używany w okresie II wojny światowej. Był to pierwszy czołg seryjnie produkowany w III Rzeszy. Słabe opancerzenie (zaledwie 13 mm) i uzbrojenie składające się z dwóch karabinów maszynowych spowodowały, że już po kampanii wrześniowej stopniowo zaczęto wycofywać je z dywizji pancernych. Podjęto, co prawda, próbę zwiększenia opancerzenia pojazdu aż do 80 mm, jednak już w 1943 r. całkowicie zaniechano jego produkcji. Podwozia z wycofanych wozów wykorzystywano później do budowy m.in. dział samobieżnych, lekkich czołgów dowodzenia, transporterów amunicyjnych, wozów pogotowia technicznego i kilku innych konstrukcji. Przez cały okres wojny używano ich również do szkolenia kierowców.

PzKpfw I (MG) Ausf A
Podwozie czołgu PzKpfw I zostało opracowane w zakładach Kruppa na podstawie brytyjskiej konstrukcji Vickers Carden Loyd Mark VI. Niemcy otrzymali dwa takie czołgi w tajemnicy od Związku Radzieckiego w 1932 r. Testy pierwszych pięciu podwozi rozpoczęto już w 1933 r., natomiast rok później przekazano Oddziałowi Szkolenia Motorowego w Zossen, pierwszych 15 gotowych czołgów, oznaczonych 1A LaS (Landwirtschaftlicher Schlepper – ciągnik rolniczy). Nazwę tę zmieniono na PzKpfw I (MG) Ausf A w lecie 1935 r., po wypowiedzeniu przez Hitlera traktatu wersalskiego zabraniającego Niemcom posiadania wojsk pancernych. Wozy te produkowano od lipca 1934 do czerwca 1936 r., w całkowitej liczbie 818 sztuk.

Był to czołg o masie całkowitej 5400 kg, wyposażony w silnik Kruppa M 305 o mocy 60 KM, pozwalający poruszać się z prędkością 37 km/h. Opancerzenie stanowiły płyty pancerne o grubości do 13 mm, a uzbrojeniem były dwa karabiny maszynowe MG 13 kalibru 7,92 mm. Charakterystyczne podwozie tego pojazdu zawierało 4 pary kół nośnych i trzy pary kół podtrzymujących gąsienice. Koło napinające znajdowało się na jednym poziomie z kołami nośnym. Załogę stanowiło dwóch ludzi: kierowca/mechanik i dowódca/radiotelegrafista, który jednocześnie obsługiwał karabiny maszynowe.

PzKpfw I (MG) Ausf B
Wkrótce czołg PzKpfw I Ausf A okazał się wadliwą konstrukcją. Silnik był zbyt słaby i głośny, a podwozie posiadało słabe właściwości trakcyjne. Dlatego też powstała nowa wersja, wyposażona w silnik Maybach NL 38 TR o mocy 100 KM. Aby zmieścić nowy silnik w kadłubie, musiano zwiększyć jego długość o 40 cm. Pociągnęło to za sobą konieczność zmian całego podwozia. Dodano więc parę kół nośnych i podtrzymujących. Zmieniono także zamocowanie koła napinającego oraz tłumików silnika. Wszystkie modyfikacje skutkowały wzrostem masy całkowitej wozu do 6000 kg. Nowa konstrukcja nosiła nazwę PzKpfw I (MG) Ausf B i była produkowana od sierpnia 1935 do czerwca 1937 r. Ogółem powstało 675 sztuk tego pojazdu.

PzKpfw I Ausf C
PzKpfw I Ausf C był próbą zbudowania lekkiego czołgu rozpoznawczego, w który mogłyby być wyposażone jednostki powietrznodesantowe. Praktycznie była to zupełnie nowa konstrukcja, niemająca wiele wspólnego z wersjami A i B. Nad projektem pracowały zakłady Krauss Maffei wspólnie z firmą Daimler-Benz od września 1939 r. Opracowano zupełnie nowe podwozie w systemie Schachtellaufwerk, składające się z pięciu par, wzajemnie na siebie zachodzących kół nośnych. W konstrukcji tej nie było już kół podtrzymujących. Wóz otrzymał też nowy silnik Maybach HL 45 P o mocy 150 KM. Dzięki temu osiągał prędkość 79 km/h. Czołg był lepiej opancerzony, niż poprzednie modele. Grubość pancerza dochodziła do 30 mm z przodu i z boku kadłuba i wieży. Potężniejsze było również uzbrojenie, gdyż jeden z karabinów maszynowych wymieniono na nowszy karabin MG34, natomiast drugi na działko EW141 kalibru 20 mm. Całkowita masa pojazdu wynosiła 8000 kg. Od czerwca do grudnia 1942 r. wyprodukowano zaledwie 40 czołgów tego typu, gdyż zrezygnowano z projektu wyposażania w nie oddziałów spadochroniarzy.

PzKpfw I Ausf D
PzKpfw I Ausf D był lepiej opancerzoną wersją modelu C, mającą służyć wyłącznie do wspierania piechoty. Nie miał być przewożony drogą lotniczą, więc możliwe było zwiększenie masy czołgu. Wyposażono go również w mocniejszy silnik Maybach HL 66 P o mocy 180 KM. Pojazd ten jednak nie wyszedł poza stadium prototypu i ostatecznie zrezygnowano z jego produkcji.

PzKpfw I Ausf F
Z uwagi na słabe opancerzenie, czołgi PzKpfw I Ausf A i B poniosły olbrzymie straty podczas kampanii wrześniowej, która udowodniła ich niewielką przydatność w działaniach wojennych. Dlatego też od grudnia 1939 r., równolegle z opracowywaniem modelu C, rozpoczęto prace nad silnie opancerzonym czołgiem lekkim, przeznaczonym wyłącznie do wsparcia piechoty. Wynikiem współpracy firm Krauss Maffei i Daimler-Benz był wóz PzKpfw I Ausf F na podwoziu podobnym do podwozia PzKpfw I Ausf C. Zaprojektowano jednak o wiele potężniejsze opancerzenie. Boki i tył kadłuba i wieży chroniły płyty pancerne o grubości 50 mm, natomiast przedni pancerz był grubości 80 mm. Spowodowało to drastyczny wzrost masy czołgu, aż do 21 000 kg. Zamontowano w nim ten sam silnik, co w modelu C, jednak z powodu olbrzymiej masy, osiągał on jedynie prędkość 25 km/h. Na uzbrojenie składały się dwa karabiny maszynowe MG34 kalibru 7,92 mm. W okresie od kwietnia 1942 r. do stycznia 1943 r. wyprodukowano zaledwie 30 egzemplarzy. Był to jednocześnie ostatni model czołgu z serii PzKpfw I.


Czołg PzKpfw I przeszedł swój chrzest bojowy podczas wojny domowej w Hiszpanii. W 1936 r. Niemcy wysłali 106 tych pojazdów do Hiszpanii w ramach pomocy dla nacjonalistycznych wojsk generała Franco. Już wtedy okazało się, że wóz ten stanowczo ustępuje pojazdom posiadanym przez armię republikańską: radzieckim czołgom T-26 i BT-5. Posiadając uzbrojenie składające się tylko z karabinów maszynowych, nadawał się wyłącznie do wsparcia piechoty i nie mógł podejmować starć z czołgami przeciwnika. W toku walk republikanom udało się przejąć kilka PzKpfw I i próbowano zwiększyć ich potencjał bojowy montując w wieżach działka przeciwpancerne Hotchkiss kalibru 25 mm lub działka przeciwlotnicze Breda kalibru 20 mm.

W przeddzień wybuchu II wojny światowej Niemcy posiadali ogółem 1445 wozów PzKpfw I, co stanowiło ponad 40% wszystkich posiadanych czołgów. Tak więc, pomimo niskiej wartości bojowej, stanowiły one istotną część dywizji pancernych. Główną siłę każdej dywizji pancernej stanowiła brygada pancerna, składająca się z czterech batalionów, zgrupowanych w dwóch pułkach. Każdy batalion składał się z dwóch kompanii lekkich i jednej ciężkiej, oraz kompanii sztabowej. Czołgi PzKpfw I służyły zarówno w kompaniach lekkich (wspólnie z PzKpfw II), jak i w pozostałych kompaniach, jako czołgi dowodzenia. Wchodziły one również w skład dywizji lekkich, choć główną siłę uderzeniową stanowiły w nich wozy PzKpfw 35(t) i PzKpfw 38(t).

Kampania wrześniowa obnażyła słabość czołgów PzKpfw I, które były bardzo wrażliwe nie tylko na ogień dział przeciwpancernych, lecz również polskich karabinów przeciwpancernych i zwykłych granatów piechoty. Przyczyną było zbyt słabe opancerzenie, dlatego też od grudnia 1939 r. rozpoczęto prace nad jego zwiększeniem (PzKpfw I Ausf C/D/F). Równocześnie rozpoczęto wycofywanie wozów PzKpfw I Ausf A i B z dywizji pancernych i przerabianie ich na inne pojazdy. Niemniej w chwili rozpoczęcia kampanii na zachodzie, w służbie nadal znajdowały się 523 czołgi tego typu. Brały one udział w walkach we Francji, na Bałkanach, trafiły nawet do Norwegii i Afryki. Wycofano je zupełnie ze służby w początkach 1942 r., po ciężkich doświadczeniach na froncie wschodnim. Czołgi PzKpfw I Ausf C i F walczyły jeszcze na froncie wschodnim, a niektóre w Normandii, jednak wszystkie zostały zniszczone do lata 1944 r.

Część czołgów oddano do użytku policji i jednostkom walczącym z partyzantami na terytoriach okupowanych. Reszta została rozmontowana, a ich podwozia posłużyły do konstrukcji innych wozów, oraz do szkolenia kierowców. Wymontowane wieże zostały użyte do wzmocnienia fortyfikacji Wału Atlantyckiego, Wału Pomorskiego i Twierdzy Kostrzyn.

Czołgi PzKpfw I były również używane przez inne państwa. Już w 1934 r. sprzedano pojedynczy egzemplarz Węgrom. W 1942 przekazano im kilka dalszych, do celów szkoleniowych. 15 wozów tego typu zakupiła w 1936 r. chińska armia Czang Kaj-szeka. Prawdopodobnie kilka czołgów przekazano również Finlandii i Chorwacji.

001.jpg
001_panzer1.jpg
008.jpg
00PzIfrance_001.jpg
0b_3.jpg
0c_1_b.jpg
1c_1_b.jpg
2095.jpg
26.jpg
image1395.jpg
jagpz_i.jpg
O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-Share Alike 2.5 License.